Kernpunten van de Bortle schaal
# De Bortle-schaal: Het Meten van de Donkerte van de Lucht
De Bortle-schaal is het internationale standaard systeem dat door amateurastronomen wereldwijd wordt gebruikt om de kwaliteit van de nachthemel te kwantificeren. Het is ontwikkeld door John E. Bortle, een ervaren waarnemer van kometen en deep-sky objecten uit New York, en in 2001 gepubliceerd in het tijdschrift Sky & Telescope om een objectieve en reproduceerbare schaal te bieden voor het communiceren over observatieomstandigheden.
De schaal loopt van niveau 1 (de donkerst mogelijke hemel, alleen te vinden in afgelegen woestijnen en hooggebergten ver van de beschaving) tot niveau 9 (het centrum van grote steden, waar de lucht een constante oranje of witachtige gloed heeft en alleen de Maan en de helderste planeten zichtbaar zijn). Elk niveau heeft specifieke kenmerken waarmee je het zonder instrumenten kunt herkennen.
# Lichtvervuiling: Een Stille Wereldwijde Crisis
De toename van lichtvervuiling is een van de minst besproken, maar meest wijdverbreide milieuproblemen. Volgens recente studies leeft meer dan 80% van de wereldbevolking onder een door licht vervuilde hemel, en in Europa en Noord-Amerika is dit zelfs meer dan 99%. De gevolgen reiken verder dan de astronomie: kunstlicht bij nacht verstoort het bioritme van mens en dier, desoriënteert trekvogels, beïnvloedt de voortplanting van zeeschildpadden en onderdrukt de melatonineproductie bij zoogdieren.
| Bortle Klasse | NELM | SQM (mag/arcsec²) | Melkweg | Belangrijkste Kenmerk |
|---|---|---|---|---|
| 1 - Uitmuntend | 8.0 | 21.99 - 22.0 | Werpt schaduwen | M33 zichtbaar met blote oog |
| 2 - Echt Donker | 7.5 | 21.89 - 21.99 | Zeer gestructureerd | Wolken = zwarte gaten |
| 3 - Landelijk | 7.0 | 21.69 - 21.89 | Complex | Enige gloed aan de horizon |
| 4 - Land./Sub. | 6.5 | 20.49 - 21.69 | Zichtbaar | Lichtkoepels aan de horizon |
| 5 - Suburbaan | 6.0 | 19.50 - 20.49 | Zwak | Grijsachtige lucht |
| 6 - Helder Sub. | 5.5 | 18.94 - 19.50 | Onzichtbaar | M31 nauwelijks zichtbaar |
| 7 - Sub/Urbaan | 5.0 | 18.38 - 18.94 | Afwezig | Lichtgrijze lucht |
| 8 - Urbaan | 4.5 | < 18.38 | Afwezig | Alleen grote sterrenbeelden |
| 9 - Binnenstad | 4.0 | < 18.00 | Afwezig | Alleen Maan en planeten |
Objectieve Meting: De Sky Quality Meter
Voor nauwkeurige en reproduceerbare metingen gebruiken astronomen de Sky Quality Meter (SQM), een apparaat dat de helderheid van de hemel meet in magnituden per vierkante boogseconde (mag/arcsec²). Een SQM-waarde van 22,0 komt overeen met een uitmuntende Bortle 1-hemel, terwijl een waarde van 18,0 wijst op een Bortle 8-9-hemel. Je kunt real-time metingen bekijken via het Globe at Night-netwerk.# Donkere Plekken bij Jou in de Buurt Vinden
Ondanks de wijdverbreide lichtvervuiling bestaan er nog steeds oases van donkerte. Nationale parken, erkende Dark Sky Parken en afgelegen berggebieden bieden Bortle 2-4 omstandigheden die binnen een paar uur rijden van de meeste grote steden bereikbaar zijn. De IDA (International Dark-Sky Association) houdt een wereldwijd register bij van gecertificeerde donkere plekken, van kleine parken tot complete eilandgebieden. Het plannen van een nachtelijk uitstapje naar een donkerdere locatie zal je astronomische ervaring meer veranderen dan welke apparatuur-upgrade dan ook.